نویسنده: امید رنجبر عمرانی
نان، گوشت، لبنیات و برنج دیگر فقط نام کالا روی قفسه فروشگاه نیستند؛ آن‌ها امروز مرز میان زندگی و سرکردن یک خانواده ایرانی را مشخص می‌کنند، تورم با اعلام نرخ رشد قیمت‌ها وارد خانه‌های 90 میلیون ایرانی نمی‌شود؛ از در یخچالی وارد می‌شود که دیگر لبنیات در آن نیست، از سفره‌ای که گوشت از آن رخت بربسته، از سبد خریدی که هر ماه کوچک‌تر از ماه پیش بسته می‌شود و از مادری که جلوی قفسه فروشگاه می‌ایستد، قیمت‌ها را حساب می‌کند و با دلی لرزان، چند قلم را برمی‌دارد و بقیه را با دستی خالی به عقب می‌گذارد.
تورم در ایران را نمی‌توان در جدول‌ها و نمودارها زندانی کرد، تورم را باید در سکوت شب شنید؛ جایی که پدری به فرزندش می‌گوید چراغ را زودتر خاموش کنید و مادری در دلش دعا می‌کند پول تا آخر ماه برسد؛ تورم، همین انتخاب میان نان و دارو، میان شهریه مدرسه و گوشت خانه، میان کرایه و لبنیات است، این، زخمی نیست که با آمار التیام پیدا کند؛ زخمی است که هر روز بازتر می‌شود و اعلام رسمی، جای آن را پر نمی‌کند.
هر خانواده ایرانی که شب را با دغدغه فردا سر می‌کند، فقط با یک بحران اقتصادی روبه‌رو نیست؛ با احساس فراموش‌شدگی روبه‌روست؛ اینجاست که گرانی از حساب و کتاب فراتر می‌رود و به فریادی خاموش در گلوی میلیون‌ها ایرانی تبدیل می‌شود؛ فریادی که در گزارش‌های سازمان های دولتی و خصوصی شنیده نمی‌شود، اما در آشپزخانه‌های مردم هر شب طنین می‌اندازد.
بحران معیشت با گران شدن یک کالا آغاز نمی‌شود؛ بحران از آن لحظه‌ای شروع می‌شود که گرانی به قانون دائمی زندگی مردم تبدیل می‌شود، اما حمایت، همچنان در حصار وعده، تأخیر و تصمیم‌های کوچک گرفتار می‌ماند. قیمت‌ها با قدم‌های بلند می‌دوند و حمایت‌ها با گام‌های کوتاه دنبال می‌کنند؛ و در این فاصله، چیزی که آب می‌رود، نه بودجه است و نه اعتبار دولتی؛ کرامت و آرامش 90 میلیون ایرانی است.
مردم در این میان، فقط قدرت خرید از دست نمی‌دهند؛ آنان توان رؤیا ساختن، برنامه‌ریزی برای آینده و امید به فردای فرزندانشان را هم از دست می‌دهند، خانواده‌ای که در پایان ماه به بن‌بست می‌رسد، کم‌کم یاد می‌گیرد آرزو نکند، ذوق نکند و برای چیزی نقشه نکشد؛ این، ثمره سیاستی در کشور است که هزینه‌اش را از جیب سفره ملت می‌گیرد و حمایتش را با تأخیر و با پیکانی به عقب می‌فرستد.
حذف ارز ترجیحی با تعهدی روشن همراه بود؛ قرار بود آثار افزایش قیمت کالاهای اساسی جبران شود و کالابرگ، سپر مردم در برابر موج گرانی شود، قرار نبود 90 میلیون ایرانی با هزینه‌های چندبرابری روبه‌رو شوند و سهمشان از جبران، مبلغی باشد که پیش از رسیدن به دستشان، زیر پای تورم نابود می‌شود؛ اما امروز، همان وعده‌ای که قرار بود آرامش‌بخش باشد، به یادآوری تلخ ناتوانی سیاست‌گذاری بالادستی ها تبدیل شده است.
گزارش های میدانی، اندازه فاجعه را نشان می‌دهند؛ هزینه سبد ۵۰ قلم کالای غذایی پرمصرف خانوار ایرانی از زمان حذف ارز ترجیحی ۲۸۵۰۰ تومانی در دی ماه سال گذشته تا پایان مهر ماه امسال به طور تقریبی از حدود ۱۲ میلیون تومان به ۲۴ میلیون تومان رسیده است؛ این عدد، فقط دو برابر شدن یک برآورد مالی نیست؛ دو برابر شدن هزینه زنده ماندن است؛ خانواده‌ای که پیش‌تر با هزار دشواری نیازهایش را تأمین می‌کرد، امروز باید درآمدی چندبرابر داشته باشد فقط برای اینکه همان تغذیه دیروز را داشته باشد؛ درآمدی که نه افزایش یافته و نه حتی ثابت مانده است.
در برابر این جهش، افزایش ۵۰۰ هزار تومانی اعتبار کالابرگ، پاسخ متناسبی نیست؛ این مبلغ می‌تواند در ظاهر نشانه توجه باشد، اما در برابر واقعیت سفره، به تسکینی شبیه است که زخم را نمی‌بندد، فقط لحظه‌ای درد را پنهان می‌کند؛ حمایت را نباید با مبلغ اسمی آن سنجید؛ معیار واقعی، قدرت خریدی است که به سفره مردم بازمی‌گردد، اگر اعتبار بالا برود اما قیمت‌ها تندتر بالا بروند، آن حمایت، سندی از عقب‌ماندگی تصمیم‌گیران کشور از واقعیت بازار خواهد بود.
اعتبار ثابت در بازار متورم ایران، حمایت نیست؛ حمایت در حال مرگ است. هر ماه که قیمت اقلام اساسی بالا می‌رود، همان پول، یک قدم عقب‌تر می‌افتد؛ بنابراین افزایش‌های مقطعی و قطره‌چکانی، نه‌تنها فاصله را پر نمی‌کنند، بلکه گاه به پرده‌ای تبدیل می‌شوند که عمق بحران را می‌پوشانند؛ مشکل اصلی، کوچک بودن این مبلغ نیست؛ مشکل، غلط بودن منطق حاکم بر حمایت است.
هیچ مادری با واژه حمایت، لبنیات برای فرزندش نمی‌خرد، هیچ پدری با تیترهای رسمی، گوشت به خانه نمی‌برد، هیچ کودکی با وعده‌های تکراری سیر نمی‌شود و معیار موفقیت، حجم اطلاعیه‌ها و جلسات نیست؛ معیار، آن لقمه‌ای است که واقعاً سر سفره 90 میلیون مردم می‌نشیند. سفره مردم ایران، دروغ نمی‌گوید؛ سفره دقیق‌ترین ترازنامه این کشور است و امروز این ترازنامه، سند محکومیت سیاست‌هایی است که از درد مردم مظلوم ایران عقب مانده‌اند.
خطر بزرگ‌تر از گرانی، عادی شدن آن است؛ اگر حذف پروتئین، لبنیات، میوه و حبوبات از سبد مصرفی به راه‌حلی دائمی برای مدیریت هزینه تبدیل شود، جامعه ایرانی فقط با کوچک شدن سفره روبه‌رو نیست؛ با تهدید سلامت عمومی و آینده نسل‌ها روبه‌رو است؛ آثار این فقر، امروز در بشقاب‌های خالی و فردا در قامت کودکان، در ذهن دانش‌آموزان، در تن سالمندان و در بهره‌وری نیروی کار دیده می‌شود؛ فقر غذایی، خسارت شخصی نیست؛ بدهی سنگینی است که دیر یا زود همه ما می‌پردازیم.
دردناک‌تر از گرانی، تلاش برای عادی نشان دادن آن است؛ تلاش برای آنکه کوچک شدن سفره را اصلاح الگوی مصرف، کاهش قدرت خرید را مدیریت هزینه و حذف گوشت را تغییر سلیقه مردم بنامیم؛ مردم زحمتکش ایران این داستان پردازی ها را به‌خوبی می‌بینند، مردم می‌بینند قیمت‌ها چگونه بالا می‌روند، اعتبارها چگونه پیش از تبدیل شدن به کالا بی‌ارزش می‌شوند و وعده‌ها چگونه در پیچ‌وخم بخشنامه‌ها گم می‌گردند؛ اعتماد عمومی با تکرار آمارهای گزینشی ساخته نمی‌شود؛ اعتماد از لحظه‌ای آغاز می‌شود که خانواده‌های ایرانی اثر سیاست گذاری بالا دستی ها را در سفره خود لمس کنند.
کالابرگ، اگر دقیق، کافی و متناسب با قیمت واقعی کالاهای اساسی طراحی شود، می‌تواند ابزار ضروری حمایت باشد؛ اما درمان ریشه‌ای نیست. پرداخت اعتبار، بدون مهار تورم، مثل بستن زخم با دستمال است؛ خون بند می‌آید، اما جراحت سر جای خود می‌ماند؛ ریشه بحران در رشد هزینه تولید، بی‌ثباتی تأمین نهاده‌ها، ضعف نظارت بر زنجیره توزیع، واسطه‌گری‌های غیرضروری، نوسان‌های پی‌درپی قیمت و ناتوانی در کنترل عوامل تورم است؛ تا زمانی که این ریشه‌ها خشک نشوند، هر اعتبار جدید کالابرگ، تنها بخشی از زیانی را جبران می‌کند که پیش‌تر بر 90 میلیون ایرانی تحمیل شده است.
حمایت از تولیدکننده نیز تنها زمانی قابل دفاع است که اثر آن در قیمت نهایی برای مصرف‌کننده دیده شود؛ اگر منابع عمومی به چرخه تولید و توزیع تزریق شود اما کالا همچنان با قیمت‌های فزاینده به سفره مردم برسد، باید پرسید این حمایت در کدام مسیر گم شده است؛ مردم حق دارند بدانند یارانه‌ها و تسهیلات کجا هزینه می‌شوند و چرا اثر آن‌ها در حساب و سفره‌شان دیده نمی‌شود، هر حلقه‌ای که میان حمایت عمومی و مصرف‌کننده دیوار می‌کشد، باید شفاف، پاسخ‌گو و قابل محاکمه باشد.
سیاست اقتصادی مسئولانه، مردم را به انتظار افزایش بعدی اعتبار نمی‌نشاند؛ چنین سیاستی اجازه نمی‌دهد قیمت کالاهای ضروری از توان خرید خانوار جلو بزند، برای کالابرگ سازوکاری روشن و قابل پیش‌بینی طراحی می‌کند تا اعتبارش متناسب با قیمت سبد کالاهای اساسی به‌روز شود، و گزارش شفاف از میزان جبران تورم منتشر می‌سازد؛ فاصله میان وعده و اجرا نباید پشت اعداد پراکنده و تبلیغات پرهزینه پنهان بماند.
سفره 90 میلیون ایرانی حاشیه اقتصاد نیست؛ متن اقتصاد است؛ هیچ طرحی نمی‌تواند خود را موفق بنامد اگر حاصل آن، کاهش دسترسی خانواده‌ها به نیازهای اولیه باشد؛ هیچ سیاستی با نام حمایت نباید به ابزاری برای ثبت‌کردن آرام کوچک شدن سفره‌ها بدل شود، کالابرگ باید سپر قدرت خرید، نه برگه‌ای برای شمارش فاصله میان قیمت و توان مردم باشد.
اکنون زمان اصلاحات نمایشی و افزایش‌های قطره‌چکانی نیست؛ زمان آن است که حمایت معیشتی با واقعیت تورم هم‌سنگ شود، امنیت غذایی به‌عنوان حقی اساسی و غیرقابل مذاکره به رسمیت شناخته شود و کرامت 90 میلیون خانواده ایرانی به دست سیاست‌های ناکارآمد گروگان نماند؛ مردمی که بار سنگین اقتصاد را بر دوش می‌کشند، حق دارند نتیجه سیاست‌ها را در نان، سفره، آرامش و کرامت زندگی خود ببینند؛ کسی که برای غذایی روزانه دست و پنجه نرم می‌کند، از همه چیز می‌گذرد جز ایمان به اینکه صدایش شنیده خواهد شد؛ آن صدا را نمی‌توان با آمارهای نمایشی خاموش کرد./
نویسنده: امید رنجبر عمرانی