تحقیقات نشان می دهد که رسانه های نوین میانجی کامل انتقال قدرت به دیپلماسی هستند و این رسانه ها با شبکه سازی، تقویت کنشگری، تصویرسازی، عملیات روانی در جهت دهی و جریان سازی افکارعمومی می توانند برای دستگاه دیپلماسی فرصت سازی کنند.
بازیگری رسانهها در میدان قدرت از طرق مختلفی میسر است، شبکه های اجتماعی پروفایل محور، رسانه های محتوا محور، شبکه های اجتماعی چندکاربر، شبکه های اجتماعی موبایلی، میکرووبلاگ ها و جستجوهای اجتماعی و یا حتی انجمنهای محلی در این زمینه کارکردها و اثرگذاریهای مختلفی دارد. به صورت کلی رسانه های جدید مجموعه های متمایزی از فناوری های ارتباطی به شمار می روند که دیجیتالی بودن و دسترسی گسترده شهروندان به آن برای استفاده شخصی امروز تبدیل به بهره برداری سیاسی از آن نیز شده است.
تجربه جدید و نقش تعاملی این رسانه ها مهم ترین نوآوری این شبکه ها در کسب رضامندی مخاطبانی است که ساعت ها در فضای مجازی وقت می گذرانند. این تجربه جدید شیوه های جدید بازنمایی را در اختیار بهره برداران از آن قرار می دهد که ویژگی مشترک رسانه های تکنولوژیک به شمار می رود.
امروز فضای سایبر نمونه بارز رسانه های جدید و تبلور ویژگی های گفته شده است، امروز شبکه های اجتماعی در حال سامان بخشیدن به شیوه سازماندهی اصلی افکار و ساختارهای جامعه مدرن هستند. این شبکه ها با توانایی اتصال افراد، گروه ها و سازمان ها به شکل روزافزونی مورداستفاده قرار می گیرند.
از آنجا که شبکه ها می توانند بدون هیچ محدودیتی گسترش یابند به ابزار مناسبی برای فعالیت گوناگون تبدیل شده اند.
در دنیایی که حرف اول را اطلاعات می زند، اطلاعاتی که تا چندی قبل در کنج کتاب خانه ها بود و کم تر کسی به سراغشان می رفت، اکنون این فضا این امکان را به وجود آورده که اطلاعات در دسترس قرار گیرند و آن قدر گسترش یابند که حتی در قالب سیاسی نیز مورد توجه و استفاده قرار گیرد.
تحقیقات نشان می دهد که رسانه های نوین میانجی کامل انتقال قدرت به دیپلماسی هستند و این رسانه ها با شبکه سازی، تقویت کنشگری، تصویرسازی، عملیات روانی در جهت دهی و جریان سازی افکارعمومی می توانند برای دستگاه دیپلماسی فرصت سازی کنند.
امروز شبکه های اجتماعی با توزیع قدرت میان مردم و دولت ها و در این برهه میان دولت ها، قدرت برخاسته از عقاید و نظریات مختلف را برای رسیدن به اهداف همه بازیگران عرصه سیاسی تقویت می کنند.
نظم نوین جهانی با تغییرات بنیادین خود، ضرورت توجه به منابع قدرت نرم را تقویت کرده است. در جنگ تحمیلی سوم به دلیل افزایش محبوبیت شبکه های اجتماعی، دولت ها با هدف رسیدن به سیاست های مدنظر خود در نظام بین المللی به صورت ویژه از این ابزار راهبردی بهره گرفتند.
ساخت روایت های راهبردی، بیان هویت خود و دیگری به مدد فناوری دیجیتال موجب شد تا کشورها در دهکده جهانی با استفاده دیپلماسی دیجیتال، روایت های راهبردی خود را با تصویرسازی مطلوب به نمایش بگذارند.
برندسازی ملی و مدیریت تصویر در دیپلماسی دیجیتال ایران در جنگ تحمیلی سوم مورد توجه بسیاری از رسانه های بین المللی قرار گرفته است. وزارت امور خارجه و سفارت خانه های وابسته و نیز تولیدات انیمیشنی ایران به یکی از شاخص های قدرت ساز در این عرصه تبدیل شده است.
اگرچه شاخص ها و راهبردهای مختلفی برای ارزیابی دیپلماسی دیجیتال وجود دارد اما توجه افکارعمومی بین المللی به تولیدات دیجیتال ایرانی در شبکه های اجتماعی به پدیده ای در قدرت آفرینی ایران در این برهه تبدیل شده است.
شکل دادن به دیپلماسی عمومی از طریق شبکه های اجتماعی سفارتخانه های ایران، وزارت امورخارجه، سخنگوی دولت، رئیس جمهور، رئیس مجلس و سایر ارکان دولت جمهوری اسلامی گفت و گوی سیاسی غیررسمی را با نفوذ در لایه های اجتماعی بین المللی رقم زده است.
ایجاد رابطه دوسویه با افکارعمومی دنیا که به مدد رسانه های جریان اصلی در اختیار کشورهای ابرقدرت قرار دارد، از محل ورود تکنولوژی به حوزه سیاست و دیپلماسی در ایران مورد استفاده قرار گرفت.
نهادهای دیگر مانند قرارگاه خاتم الانبیا و فرماندهان میدان جنگ نیز با بهره گیری از رسانه های اجتماعی منتسب تقویت حس مشترک و تعلق به وطن را موجب شده و موجب افزایش سرمایه اجتماعی در جامعه شدند.
الوین تافلر مبتکر مفاهیمی همچون انقلاب دیجیتالی، انقلاب ارتباطات و تغییرات فناورانه، که نقش پررنگی در باور به انقلاب ارتباطی در دنیا داشت، معتقد بود در بحران های سیاسی آینده، تاکتیک های اطلاعاتی حرف نخست را خواهند زد و این مهم از محل قدرت دستکاری در اطلاعات به مدد رسانه ها حاصل می شود.
ایجاد روابط عاطفی مانند جاذبه در ارتباط با مخاطبان خارجی از اهداف قدرت ارتباطی ایران در جنگ رمضان بود تا از این محل، تحسین سایر کشورها را برانگیزد، نمونه الگویی برای مقاومت معرفی کرده و گشودگی خود را نشان دهد.
در دیپلماسی دیجیتال ایران ترکیبی از تحولات فناورانه مانند انیمیشن های لوگویی، ایده های جدید مانند تصاویر و ویدوئوهای تولید شده توسط سفارتخانه های ایرانی، توانایی شبکه ای مانند تعامل با مخاطبان خارجی به ویژه سران کشورها توسط مسئولان مرتبط جمهوری اسلامی در کنار بازیگران غیردولتی وابسته و علاقه مند به جمهوری اسلامی به وقوع پیوست.
هدف از دیپلماسی کسب قدرت و اقتدار بر ملت ها است از این روست که قدرت سازی برای دیپلماسی از طریق شبکه های اجتماعی به اذعان رسانه های بین المللی برای تبیین اهداف جمهوری اسلامی مورد استفاده قرار گرفته است.
به نظر می رسد در روند فعلی، تعامل با شهروندان و مردم دیگر کشورها، اطلاع رسانی شفاف و پاسخگویی سریع به اطلاعات غیرصحیح، تبلیغ مبارزه با خشونت، مشروعیت زایی از رقیب، بی اعتبارسازی دستاوردهای دشمن و گفتمان سازی صحیح و بدون خشونت اهداف مدنظر بوده است.
راهبرد موفق در شکل گیری سیاست بصری جهانی از ایران به ویژه جنگ رمضان، با تاکید در دیپلماسی بصری و دیپلماسی روایی نقش مهمی در برجسته تر کردن ابعاد دیپلماسی ایران در این برهه داشت. نقش تصاویر و راهبردهای روایی و داستانی در تصویرسازی ملی، مدیریت افکارعمومی و مدیریت احساسات در عرصه بین المللی اهمیت داشته است.
**دانشجوی دکتری علوم ارتباطات دانشگاه سوره تهران