آتشنشانان با فداکاری و شجاعت در خط مقدم حریق مراتع و جنگلها میایستند
آتشنشانی از جمله مشاغل خطیری است که ماهیت آن با فداکاری، ایثار و مسئولیتپذیری گره خورده است. آتشنشانان در خط مقدم حوادث قرار دارند و در لحظاتی که جان و مال مردم و حتی سرمایههای طبیعی کشور در معرض نابودی قرار میگیرد، بیهیچ چشم داشتی به میدان میآیند.
این مأموریت گاه در دل شهرها و میان ساختمانها رخ میدهد و گاه در پهنههای وسیع و صعبالعبور جنگلها و مراتع، جایی که شعلههای آتش مهارناپذیر مینمایند و هر لحظه تهدیدی برای حیات انسان و طبیعت به شمار میآیند.
خاموش کردن آتش در عرصههای منابع طبیعی، یکی از دشوارترین و سنگینترین مأموریتهای آتشنشانان است. حریقهای جنگلی و مرتعی به دلیل گستردگی منطقه، وزش باد، کمبود راههای دسترسی و شرایط جغرافیایی دشوار، پیچیدگیهای فراوانی دارند. خودروهای سنگین و تجهیزات اطفای حریق بهراحتی به این مناطق وارد نمیشوند و بسیاری از مواقع، نیروهای آتشنشانی ناچارند ساعتها در دل کوهستان و جنگل پیادهروی کنند تا خود را به کانون آتش برسانند. در چنین شرایطی، آنان با کمترین امکانات و در سختترین موقعیتها، با استفاده از ابزارهای دستی مانند دمنده، بیل، شنکش یا حتی با خاموشکنندههای سبک به مقابله با شعلهها میپردازند.
تجربه و دانش تخصصی آتشنشانان در این عرصه، تفاوت میان فاجعه و نجات است. آنان با تاکتیکهایی همچون محاصره آتش، ایجاد آتشبُر، مهار شعلهها در جهت وزش باد و مدیریت نیروهای داوطلب محلی، مانع از گسترش حریق میشوند. در بسیاری از موارد، آتشنشانان ساعتها و حتی روزها در کنار شعلههای سوزان باقی میمانند تا از گسترش آتش به نقاط دیگر جلوگیری کنند. این تلاشها تنها به خاموش کردن شعلهها محدود نمیشود؛ بلکه به معنای حفاظت از اکوسیستمهای ارزشمند، گونههای گیاهی و جانوری و منابع حیاتی کشور است.
اهمیت حضور آتشنشانان در این عرصه زمانی روشنتر میشود که بدانیم بخش زیادی از آتشسوزیهای جنگلی منشأ انسانی دارند. بیاحتیاطی در روشن کردن آتش در دل طبیعت، رها کردن تهسیگار نیمهخاموش، دور انداختن زبالههایی مانند بطری شیشهای که همچون عدسی عمل میکنند یا حتی سوزاندن بقایای کشاورزی در مجاورت مراتع، جرقههایی هستند که میتوانند هزاران هکتار جنگل و مرتع را در مدت کوتاهی به خاکستر بدل کنند. در چنین شرایطی، آتشنشانان با تمام توان و جانفشانی خود در خط مقدم ایستاده و به مقابله با بحرانی میروند که پیامدهای آن میتواند سالها و حتی دههها باقی بماند.
پیامدهای آتشسوزی در منابع طبیعی بسیار سنگین است. نابودی پوشش گیاهی، از بین رفتن تنوع زیستی، مرگ و آوارگی حیوانات، افزایش گازهای گلخانهای، آلودگی شدید هوا، فرسایش خاک و در نهایت وقوع سیلابهای مخرب از نتایجی است که تنها بخشی از اثرات یک حریق جنگلی را نشان میدهد. آتشنشانان با ایثار خویش در حقیقت حافظ آیندهاند؛ آیندهای که وابسته به تداوم حیات جنگلها و مراتع و منابع طبیعی کشور است.
با وجود این نقش حیاتی، نباید بار سنگین حفاظت از طبیعت تنها بر دوش آتشنشانان قرار گیرد. مشارکت عمومی در پیشگیری از حریق، آموزش همگانی، فرهنگسازی و رعایت اصول ساده ایمنی میتواند بسیاری از این حوادث را از اساس کاهش دهد. خاموش کردن کامل آتش پیش از ترک محل، جمعآوری زبالهها، خودداری از روشن کردن آتش در فصلهای گرم و خشک و گزارش سریع هرگونه دود یا آتش به مراجع مسئول، اقداماتی ساده اما مؤثر هستند که میتوانند جان هزاران درخت و موجود زنده را نجات دهند.
آتشنشانان، قهرمانانی بیصدا و بیادعا هستند که هر بار با خطر روبهرو میشوند تا طبیعت سبز باقی بماند. قدردانی از آنان، تنها در کلام یا برگزاری مراسم نیست، بلکه در گرو تغییر رفتار ما در قبال محیطزیست و رعایت اصول ایمنی است. یک بیاحتیاطی کوچک میتواند فاجعهای بزرگ بیافریند، اما یک رفتار مسئولانه میتواند سهمی بزرگ در پاسداشت منابع طبیعی داشته باشد. آنان در میدان خطر جان میبازند تا زندگی جریان یابد و طبیعت زنده بماند؛ پس وظیفه ماست که با مسئولیتپذیری در کنار این قهرمانان، حافظان واقعی زمین و آیندگان باشیم.
نویسنده: امید رنجبر عمرانی